dinsdag 23 juni 2015

Hofbals en ander Oranjevertier



De Haagse hoffeesten van de Oranjes stonden in de negentiende eeuw niet echt bekend als sprankelend en onvergetelijk. ‘Het is te hopen dat dit het laatste is’, schreef een hoffunctionaris in december 1842 in zijn dagboek na een bal. ‘Men amuseert zich er niet meer. De salons zijn te klein voor deze massa mensen, de danszaal is altijd overvol, en in de verbeelding vormt zich het idee dat het een corvee is daar alle veertien dagen te moeten zijn.’ Trudy Rosa de Carvalho besteedt in het Jaarboek Oranje-Nassau 2015 aandacht aan twee gekostumeerde Oranjebals op 17 en 19 februari 1841 in Den Haag. Het eerste bal werd georganiseerd door de Prins van Oranje (de latere Koning Willem III) en prinses Sophie ter ere van het huwelijksjubileum van de Koning, het tweede door het Koninklijke paar zelf gegeven, ter gelegenheid van de 24-jarige verjaardag van de troonopvolger. De meeste aandacht tijdens de bals ging uit naar Sophie, de echtgenote van de Prins van Oranje, die gekleed ging als middeleeuwse gravin van Holland. Niet alleen haar verschijning en sieraden boeiden, maar ook haar keuze voor een kostuum dat ontleend was aan de vaderlandse geschiedenis. Haar ‘kiesche oplettendheid’ in dat opzicht werd door de vaderlandse pers geprezen. Integreren, dat werd kennelijk ook in de negentiende eeuw al op prijs gesteld als het de toekomstige echtgenote van onze koning betrof. 

Twee gekostumeerde deelnemers aan het hofbal. Rechts prins Alexander

Het Jaarboek Oranje-Nassau 2015 is een liber amicorum voor Marieke Spliethoff, oud-voorzitter van de Geschiedkundige Vereniging Oranje Nassau en net gepensioneerd als conservator schilderijen, aquarellen, tekeningen en prenten van Paleis Het Loo. Het Jaarboek telt naast de bijdrage van Trudy Rosa de Carvalho nog 23 historische en kunsthistorische artikelen. De invulling daarvan is breed. Het liber bevat niet alleen verschillende bijdragen over Oranje-portretten (van de hand van onder anderen Willem Jan Hoogsteder, Rudi Ekkart, Charles Dumas, Wolfgang Savelsberg en Quirine van der Meer Mohr) en enkele heraldische en sigillografische bijdragen (Egbert Wolleswinkel en Nicolaas Conijn), maar ook een reeks andere interessante verhalen. Zo brengt Alexandra Nina Bauer het leven van de bijna vergeten Ludwig von Brandenburg (1666-1687), jongste zoon van Louise Henriette van Oranje-Nassau en Friedrich Wilhelm von Brandenburg, voor het voetlicht. ‘Fato dignus meliori’: hij was een beter lot waardig, zo luidt de titel van een korte schets over deze jong gestorven, Brandenburgse kleinzoon van Amalia van Solms.
Een volledige inhoudsopgave is hier te lezen.





donderdag 4 juni 2015

Alexander Philip van der Capellen


Bij uitgeverij Verloren in Hilversum is verschenen de biografie Alexander Philip van der Capellen (1745-1787), geschreven door Jacques Baartmans.

Alexander Philip van der Capellen diende stadhouder prins Willem V als kamerheer. Het feit dat zijn broer Robert Jasper en zijn verwant Joan Derk van der Capellen vooraanstaande patriotten waren, compliceerde vanaf 1780 zijn positie aan het hof. Door zijn familietrouw werd hij door tegenstanders aanhoudend verdacht gemaakt bij prins Willem. Uiteindelijk zag Van der Capellen zich genoodzaakt ontslag te nemen, al bleef hij de prins dienen als stalmeester. In 1787 gaven de patriottische Staten van Holland hem opdracht de vesting Gorkum te verdedigen; een kansloze missie. Tijdens zijn krijgsgevangenschap in Wezel werd Van der Capellen zo slecht behandeld, dat hij enkele dagen na zijn vrijlating overleed. Van der Capellens treurige verhaal en zijn strijd om eerbehoud wordt mooi beschreven aan de hand van door hem geschreven brieven. Het boek eindigt met twee bijlagen: heruitgaven van Van der Cappelens publicaties Het gedrag van jonkheer A.P. van der Capellen ... aan het Publicq door hem zelve opengelegt uit 1784 en de Memorie van den Collonel van der Capellen uit 1787.

Jacques Baartmans, Alexander Philip van der Capellen (1745-1787). De tragische lotgevallen van een dienaar van prins Willem V (Uitgeverij Verloren, Hilversum 2015). ISBN 9787-90-8704-506-7, €23.