donderdag 31 oktober 2013

Deftig en ondernemend Amsterdam 1870-1910


De negentiende eeuw is een tijd van enorme veranderingen. Nog natrillend van de schok van de Franse Revolutie en de daarop volgende Franse overheersing is Nederland opeens een koninkrijk geworden, met een nieuw bestuurssysteem. Nieuwe technische ontwikkelingen en mogelijkheden vragen om besluitvaardigheid en durf. De moderne tijd laat oude handelshuizen financieel wankelen.

Veel oude Amsterdamse patricische families konden zich maar moeilijk handhaven. Een nieuwe elite, deels bestaand uit doopsgezinden en joden, betreedt het toneel. Een voorbeeld is Jan Boissevain, die op tijd het belang van de stoomvaart inzag, en de Stoomvaart-Maatschappij “Nederland” oprichtte, waarmee hij een snelle verbinding met Indië tot stand bracht.

Leden van de nieuwe elite hadden vanzelfsprekend ook de behoefte om elkaar te ontmoeten, om te netwerken en te ontspannen. Dat leidde bijvoorbeeld tot de bouw van het Concertgebouw, de oprichting van de Groote Club, en de stichting van het Stedelijk Museum en het Dames-Leesmuseum. In de jaren 1870 ontstonden talloze nieuwe organisaties, verenigingen en instellingen – waaronder ook die voor sociale zorg, zoals het Burgerziekenhuis.
Barbara van Vonderen schreef over deze nieuwe elite het boek Deftig en ondernemend Amsterdam 1870-1910. Daarin beschrijft zij uitgebreid de netwerken – door huwelijken, maar ook bijvoorbeeld door gezamenlijke schooljaren op het nieuwe onderwijsinstituut Noortheij – die in de nieuwe elite ontstonden. Ook de specifiek voor of door vrouwen opgerichte organisaties en verenigingen spelen een belangrijke rol in de laat-negentiende-eeuwse samenleving. Opvallende afwezige in het boek is de katholieke elite. Belangrijke families als Brenninkmeijer, Alberdingk Thijm, Vroom en Dreesmann hebben juist in de beschreven periode een grote invloed gehad op het straatbeeld en de economie van de stad. In bestuurlijke functies werden zij tot in het begin van de twintigste eeuw niet toegelaten; dat zal hun afwezigheid verklaren.

Barbara van Vonderen, Deftig en ondernemend Amsterdam 1870-1910 (Meulenhoff 2013) € 27,95

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen