vrijdag 6 juli 2012

Boek: 'Onder aristocraten' van Jaap Moes

Onder aristocraten
Nog vaak wordt gezegd dat de negentiende eeuw bij uitstek de eeuw van de burgerij is. Adel en het oude patriciaat doen een stapje opzij ten gunste van de nieuwe rijken: zij die trots zijn op hetgeen zij zelf hebben gepresteerd, en niet hoeven pronken met de veren van hun voorouders.

Jaap Moes toont in zijn proefschrift Onder aristocraten aan dat het niet zo zwart-wit is, en dat de adel zeker tot het einde van de negentiende eeuw nog vast in het zadel zit. En de dreiging van de opkomst van een nieuw patriciaat tegengaat door nog meer één front te vormen door sociale omgang en huwelijken binnen de eigen stand.

De adel was ook na 1848 nog steeds de sterkst vertegenwoordigde groep in de landsregering en de edelen behoorden - vaak door het oude grootgrondbezit - tot de rijkste ingezeten van het land.

De van oudsher in het landbestuur aanwezige adel weet mee te buigen met de veranderingen van de tijd en levert jonge, moderne academici die vanuit hun netwerken deel uitmaken van nieuwe politieke partijen, van waaruit ze hun normen en waarden binnen de vernieuwende samenleving een plaats laten behouden. 

Een kwarteeuw later doet een nieuwe groep edelen haar intrede in de politiek: de katholieken. Bevrijd uit hun ondergeschoven positie kan de katholieke adel vanaf het laatste kwart van de negentiende eeuw laten zien wat zij waard is. Door netwerken, dynastievorming en het stichten van een eigen, rooms-katholieke partij vinden zij snel hun weg in Den Haag; om in het Interbellum de adellijke protestantse politici in aantal en politiek belang zelfs te overtreffen.

De auteur heeft voor zijn onderzoek uitputtend gebruik gemaakt van gegevens over belastingbetaling en successierechten om zich een beeld te kunnen vormen van de rijkdom van de groep. Uit Nederland's Adelsboek en Nederland's Patriciaat kon hij aan de hand van steekproeven getalsmatige informatie over onderlinge huwelijken en huwelijkspatronen destilleren.
Bij het boek is een cd-rom bijgeleverd met de informatie die de auteur uit de bronnen heeft gehaald, zoals namen van en gegevens over de bezittingen van de hoogstaangeslagenen in de betreffende periode.

Jaap Moes, Onder aristocraten. Over hegemonie, welstand en aanzien van adel, patriciaat en andere notabelen in Nederland 1848-1914. Adelsgeschiedenis IX (Uitgeverij Verloren, Hilversum 2012)